Gůrny Ślůnsk

Ze Wikipedia
Przyńdź do: nawigacyje, sznupańo
Wapyn Gůrnygo Ślůnska podle H. Strohla (XIX st.)
Karta Ślůnska ze roku 1746
(geograficzno dugość podano wele połedńika Ferro)

Gůrny Ślůnsk (gś-mjym. Oberschläsing, śl-mjym. Aeberschläsing, pol. Górny Śląsk, czes. Horní Slezsko, łać. Silesia Superior, mjym. Oberschlesien) – historyczno krajina rozlygowano na teryńe Polski a Czeskij Republiki we dorzyczu gůrnyj Uodry a poczůnkowygo bjygu Wisły, połedńowo-wschodńo tajla Ślůnska.

We uoficjalnym smjanowańu pedźano po tymu za pjyrsze we XVII stoleću. We gyszichće bůły stolicům Gůrnygo Ślůnska Uopole a Raćibůrz, a śedźibůma pjastowskich a tyz inkszych gůrnoślůnskich fysztůw bůły Bytůń, Ćeszyn (podug brańo Ćeszyńskigo Ślůnska za tajla Gůrnygo, bo tyż idźe mjeć go za uosobno wytajlowano krajina), Glywicy, Hlubczycy, Karńůw, Kojźly, Lublińec, Ńymodlin, Uopawa, Toszek. We Gůrnym Ślůnsku bůły tyż stanowe kreje, mjyndzy inkszymi we Wodźisłowju, Pszczyńe, Bogůmińe, Bjelsku (uod 1752 kśůnżynstwo) a Bytůńu.

Uośwjyńćim, Zator a Śewjerz felerńy śe mo za śedźiby gůrnoślůnskich půnůw. Mjano Gůrny Ślůnsk pojawjůło śe poradźeśůnt rokůw po powroće tych kśůnżynstwůw do Małopolski.

Nojwjynkszům gůrům we Gůrnym Ślůnsku je Pradźod, na postrzůd tych rozlygowanych we polskij tajli Gůrnygo Ślůnska - Barańo Gůra.

Gůrny Ślůnsk spostrzůd inszych krajin mo srogo zorta kůnsztownych drewńanych kośćůłůw a kaplic rozlygowanych we wjelu wśach a mjastach. Nojczyńśćij baumajstry, ftorzy je stworzili uostali anońimowi. Nojstarsze kośćůły połażům ze XV stolećo kej lb. we Pońiszowicach (1404), a Kśynżym Leśe (1494). Wśe na Gůrnym Ślůnsku rozlygowane sům nojczyńśćij na reglach cyntralnygo, dugego placu, na kerygo jednym ze kůńcůw nojdźi śe kośćůł (nojlepij do śe to uobrzirać we bycirku Raćibůrza a Pszczyny)[1].

Mjano[Sprowjej]

Wschodńo tajla Ślůnska mjanowano we Strzedńich Storoczach Kśůnżynstwym Uopolskim a mjano te pochodźi uod tytulatury Pjastůw, uopolskich fysztůw – Dux Opoliae – erbůw Mjeszka I Motloszłapygo. Tytuła ta porůżńała jejich uod erbůw Bolesława Wysokigo, kerzi używali przede wszyjskim tytuły ślůnskich fysztůw – Dux Silesiae. We czasach uostatńigo uopolskigo Pjasta Jana II Dobrygo (um. 1532) za pjyrsze pojawjůło śe słowo Horne Slezsko. Mjano to bůło do uoznoczańo terynůw Ślůska położůne we gůrnym bjygu rzyki Uodry. Na uodwyrtka do tygo zaczyno używać mjana Dolny Ślůnsk, na uostatki ślůnske, choćoż rozlygowane bůły we strzodkowym a ńy dolnym bjygu Uodry (ta tajla rzyki przepływo już bez Půmorze). Uodra je naturalnym "krziżym" Ślůnska a stela uodńeśyńy do rzyki. Terozki mjano Gůrny Ślůnsk ńy fůnguje we żodnym szczeblu państwowygo ferwaltůngu. Źymje Gůrnygo Ślůnska zajmujům tajla uopolskigo a ślůnskigo wojewůdztwa a we Czeskij Republice. Je to prziczynům do marasu we mjanowańu. Uokryślyńym "gůrnoślůnski" fest czynsto używo śe do jednostkůw a uorgańizacyjůw uod Slůnska a Małopolski a tyż te, kere leżům we ślůnskim a małopolskim wojewůdztwje. Bez tyn przikłod:

Jednako przepůminane sům tajle woj. uopolskigo we gůrnoślůnskich jednostkach.

Szkarty[Sprowjej]

Przipisy

  1. Maria Lipok-BierwiaczonekHistoria Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, 2011. ISBN 978-83-60470-41-1. z. 378-379