Teksas

Ze Wikipedia
Przyńdź do: nawigacyje, sznupańo
Teksas
Fana stanowo Teksasu Pječyńć stanowo Teksasu
Fana stanowo Teksasu Pječyńć stanowo Teksasu
Přidůmek: Lone Star State (Stan Samotnyj Gwjozdy)
Dewiza: Friendship
Map of USA TX.svg
Państwo Stany Zjydnočůne Stany Zjydnočůne
Stolica Austin
Nojsrogše mjasto Houston
Gubernator Rick Perry
Godka uřyndowo de iure ńy mo
de facto angelsko godka
Powjeřchńa

 • cuzamyn
 • lůndowo
 • wodno
 • % wodno

na 2 placu

696 241 km²
678 907 km²
17 333 km²
2,5 %

Populacyjo (2000)
na 2 placu

20 851 820

Gynstość zaludńyńo (2000)
na 28 placu

30,75 /km²

Piramida wjeku
USA Texas age pyramid.svg
Wleźyńe do Uńije

 • kolejność
 • data


28
29 grudńa 1845

Strefa časowo Central: UTC-6/-5

Mountain: UTC-7/-6

Szyrokość geůgrafično 25°50'N - 36°30'N
Dugość geůgrafično 93°31'W - 106°38'W
Šyřka

Dugość
Wzńeśyńe
 • nojwyžše
 • středńe
 • nojnižše

1244 km

1289 km
 
2667 m
520 m
0 m

ISO 3166-2 US-TX

Teksas (ang.: Texas) – stůn we pouedńowyj tajli USA, nad Zatokům Meksykańskům. Grańica mo uod wschodu s Luizjanům a Arkansas, uod půunocy s Uoklahomům a uod zachodu s Nowym Meksykym. Je we wjynkšyj tajli wyžynny (Wjelge Růwńiny), na pouedńowym zachodźe mo trocha wjyrchůw a na pouedńowym wchodźe Niźina Zatokowo. Nojsrogše mjasta: Houston, Dallas, San Antonio, Austin a El Paso.

We 1519 Alonso Alvarez de Pineda uoguośiu zajyńce Teksasu bez Hišpańijo. Jak Meksyk we 1821 uzyskou ńypodlyguość, Teksas s anfanga wlazowou we jygo skuod. Bez lota 20. XIX wjeku uośedlili śe sam Amerikůny, guůwn Negry s poedńowych stanůw, kaj bůuo ńywolńictwo. Řůnd Meksyku dou wuůnčas autůnůmijo lo Taksasu. We 1829 řůnd Meksyku zakozou ńywolńictwa a tyž dolšyj imigracyje s USA, bez cůž jygo stosůnki s Teksasym śe fest pogoršyuy. 1 marca 1836 uoguošůno pwstańy Republiki Teksasu, na co Meksyk zareagowou interwencyjům armije, keryj kulminacyjům bůua bitwa pode Alamo. We 1836 po pokanańu armije meksykańskij Teksas uostowo republikům. Gowům państwa uostowo Sam Houston a kraj lygalizuje ńywolńictwo. We 1845 John Tyler, prezydynt Teksasu, podpisou rezolucyjo uo aneksyje Teksasu bez USA. 29 grudńa 1845 Teksas uostou přijynty do Ůńije kej 28. stan. We 1861 Teksas wystůmpiu s Ůńije a přistou do Kůnfederacyje. Bůu tymu přećiwny Sam Houston, nale ńy skiž tygo co bůu zwolyńńikym Ůńije abo wrogym ńywolńictwa, nale chćou přiwrůcyńo ńypodleguośći.