Cynzura
 |
Tyn artikel je narychtowany we uproszczōnym ślabikŏrzowym zŏpisie ślōnskij gŏdki. |
Cynzura – proces kōntrolowanio abo ôgraniczanio dostympu do informacyji, tekstōw, mediōw abo inkszych treści, nojczyńścij praktykowany ôd państwa, nale tyż ôd prywatnych instytucyjōw. Cylym cynzury je nojczyńścij ôchrōna politycznych interesōw, moralnych wertōw abo publicznego bezpieczyństwa, chocioż we praktyce może ôna kludzić do ôgraniczanio swobody słowa.
Historyjo
[edytuj | edytuj zdrzōdło]Cynzura je znano ôd starożytności. We starożytnym Rzimie byjamtry mianowane «cynzorami» mieli za zadaniy kōntrola moralności ôbywatelōw. We niyskorszych epokach, ôsobliwie w czasy absolutnych mōnarchijōw i totalitarnych reżimōw, cynzura bōła wożnym insztrumyntym kōntrole społeczyństwa.
We XX storoczu cynzura bōła fest siylnie ôzwiyniynto we takich państwach jak Sowiecki Sojusz abo III Rajch, kaj medyja bōły strikte kōntrolowane ôd władze.
Zorty cynzury
[edytuj | edytuj zdrzōdło]Wyrōżnio sie pora zortōw cynzury
- prewyncyjno – polygo na kōntrolowaniu treści przed jejich publikacyjōm,
- represyjno – polygo na koraniu za publikacyjo niypożōndanych treści,
- autocynzura – sytuacyjo, w keryj autōr sam ôgraniczo swoja wypowiydź ze strachu przed kōnsekwyncyjami.
Cynzura a swoboda słowa
[edytuj | edytuj zdrzōdło]Cynzura je czynsto postrzegano za sprzeczno ze swobodōm słowa. Moc dymokratycznych państw mo przepisy, kere majōm niy dopuszczać do cynzury (do przikładu polsko kōnstytucyjo), chocioż niykere formy kōntrole treści (ntp. zokoz mowy niynawiści) sōm akceptowane.