Gwatymala

Ze Wikipedia
Przyńdź do: nawigacyje, sznupańo
Disambig.svg Tyn artikel je uo państwje. Uobezdrzij tyż: artikel uo mjeśće a departamynće Gwatymala.
República de Guatemala
Republika Gwatymali
Fana Gwatymali
Gwatymali
Fana Gwatymali Wapyn Gwatymali
Motto: (hišpańsko godka) El País de la Eterna Primavera
(Kraj wječnygo poźimka)
Hymn: Guatemala Feliz
(Gwatymala ščynśliwo)
Położyniy Gwatymali
Uoficjalno godka hišpańsko godka
Używane godki hišpańsko godka
Stolica Gwatymala
Polityczny systym republika
Gowa państwa prezydynt
Álvaro Colom
Przikludziorz regjyrunku prezydynt
Álvaro Colom
Rozlygowańy
 • cołkowity
 • strzůdlůndowe wody
103. we śwjeće
108 890 km²
0,4%
Liczba ludźůw (2005)
 • cołkowito 
 • gynstość zaludńyńo
68. we śwjeće
12 013 907
119 osůb/km²
ńypodleguość uod Hišpańje
15 wřeśńa 1821
Religijo (głůwno)
Waluta quetzal (GTQ)
Czasowo zůna UTC -6
Kod ISO 3166 GTM
Necowo důmyna .gt
Automobilowy kod GTA
Telefůniczny kod +502
Autůnůmiczne terytoryja

Gwatymala (República de Guatemala - Republika Gwatemale) – państwo we Americe Střodkowyj, pouožůne nad Uoceanym Atlantyckym a Uoceanym Spokojnym. Grańičy s Salwadůrym (203 km), Hůndurasym (256 km), Meksykjym (962 km), Belize (266 km) – uůnčno dugość grańic wynośi 1687 km, půnadto 400 km wybřeža morskigo.

Uobšar Gwatymali dźeli śe na štyry tajle: ńiźina Petén, pouožůno we půunocnyj tajli kraju, wybřeže Mořa Karaibskigo, uańcuchy gůrske střodkowyj tajli kraju a wybřeže Pacyfiku. Při spotykanym podźale na 3 krajiny ńiźina Petén uůnčy śe s wybřežym karaibskym.

W časach prekolůmbijskych teryn zamješkiwany bez Indjanerůw zwjůnzanych s kulturům Majůw. W 1523 teryny dźiśijšyj Gwatymale zostouy podbite bez hišpańskych kůnkwistadorůw, keři zouožyli tam kolůńja wchodzůnco we skuod Nowyj Hišpańje.

W 1821 Gwatymala uzyskoua ńypodlyguość, chnet potym kraj bůu uokupowany bez Meksyk. W 1839 proklamowano zostoua ńypodlyguo republika.

W 1954 we drodze zamachu stanu jůnta wojskowo přerwoua reformy lewicowygo prezydynta Jacobo Arbenza. Prawicowe řůndy wojskowych a ńypokoje spouečne trwoúy aže do 1985, kedy to přiwrůcůno dymokracyjo. Ńy přerwouo to ale walk s lewicowům partyzantkům (URNG).