Stambuł

Ze Wikipedia
Przyńdź do: nawigacyje, sznupańo

Wspůłrzyndne: 41° N 29° EGeůgrafja

Stambůu
Mešta Sůutana Ahmeda (Buynkitno Mešta)
Mešta Sůutana Ahmeda (Buynkitno Mešta)
Państwo Turcyjo Turcyjo
prowincyjo Istanbul
Burmistř Kadir Topbaş
Plac 1 538,77 km²
Położyńe 41°00' N
29°00' E
Wysokość 100 m n.p.m.
Ludźi (2005)
• liczba ludźi
• gynstość
• aglomeracyja

10 291 102
6521 os./km²
11 912 511
Nr kerunkowy 90
Pocztowy kod uod 34010 do 34850
a uod 80000 do 81800
Rejestracyjne tabule 34
Mjasta partnerske Kazachstan Aumaty
Jordańijo Amman
Hišpańijo Barcelůna
Koryjo Pouedńowo Pusan
Egipt Kajir
Mjymcy Kolůńja
Růmůńijo Kůnstanca
Zjydnočůne Ymiraty Arabske Dubaj
Albańijo Durrës
Stany Zjydnočůne Houston
Indůnezyjo Džakarta
Arabja Saudyjsko Džudda
Malezyjo Johor Bahru
Kuba Hawana
Rusyjo Kazań
Sudan Chartum
Turkmenistan Mari
Ůkraina Uodessa
Kyrgistan
Buůgaryjo Puowdiw
Maroko Rabat
Brazylijo Rio de Janeiro
Bośńijo a Hercygowina Sarajewo
Chińsko Rypublika Ludowo Šanghaj
Japůńijo Shimonoseki
Macedońijo Skopje
Rusyjo Sankt Petersburg
Polska Waršawa
Położyńe na karće kraju
Stambůu
Stambůu
Stambůu
Neczajta mjasta
Commons-logo.svg Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons

Stambůu (Istambůu, tur. İstanbul - s greckigo is ten poli - do mjasta (tak godali greccy mjyškańcy w časach podboju tureckigo)), we starožytnośći Bizancjum (Βυζάντιον Byzantion), půźńij Kůnstantynopol (gr. Κωνσταντινούπολις Konstantinupolis, uać. Constantinopolis, nowogr. Κωνσταντινούπολη Konstantinupoli - mjasto Kůnstantyna), we krajach suowjańskich dowńij Carogrůd – kolůńja grecko zouožůna we 660 p.n.e. we ojropejskij tajli Bosforu, we 330 n.e. zostou stolicům Cesarstwa Wschodńořimskigo, 324-1930 Kůnstantynopol, 1453-1930 mjana Kůnstantynopol a Stambůu užywane zamjynńy, uod 18 marca 1930 uoficjalne mjano Stambůu - mjasto nad Ćeśńinům Bosfor uůnčůncům Moře Marmara s Mořym Čarnym.

Nojwjynkše mjasto Turcyje a jydno s nojwjynkšych mjast śwjata, nojwjynkšo aglůmeracyjo mjejsko we Ojropje. Stolica prowincyji (il) İstanbul. Rozwińjynty uośrodek přymysuowy, wytwařajůncy uokouo ¼ produkcyje kraju. Guůwne cyntrům finansowe Turcyje, śedźiba kilkudźeśyńću bankůw a geudy papjůrůw wartośćowych. Dužy wynzeu kůmůńikacyjny: nojwjynkšy port handlowy Turcyje; dwa mjyndzynarodowe porty lotńiče Atatürk Havalimanı a Sabiha Gökçyn Havaalanı, kůńcowo stacyjo kolei ojropejskij (dwořec Sirkeći) a počůntkowo kolei na Bliski Wschůd (banhof Haydarpasha). Śedźiba 5 ůńiwersytetůw, s kerych nojstaršy - Ůńiwersytet Stambulski - zostou zouožůny we 1453.

Ćeśńina Bosfor (šyrokość do 4 km) dźeli mjasto na tajla ojropejsko a azyjotycko (Stambůu je jydynym mjastym na śwjeće pouožůnym na dwůch kůntynyntach). We Stambule zbudowano dwa mosty uůnčůnce uoba břygi Bosforu - jydyn, mjanowany Mostym Bosforskym a ukůńčůny we 1973 mo dugość 1074 m, a drůgi - Most Mehmeta Zdobywcy ukůńčůny we roku 1988, mo dugość 1090 m. Ńyspeuna kilůmetrowo zatoka Zuoty Růg dźeli tajla ojropejsko na pouedńowo dźelńica Stary Stambůu a půunocno Beyoğlu.

Stambůu je śedźibům prawosuawnych patrjarchůw Kůnstantynopola. Katedra patrjaršo mo plac we dźelńicy Fanar. Dźelńica ta je nojwjynkšym skupiskym ludnośći greckij we mjeśće. Ze wzglyndu na lokalizacyjo śedźiby patrjarchatu zamješkujůncy Fanar Grecy ńy zostali wyśedlyńi do Grecyji we lotach 20. XX wjeku wroz s couům pozostouům greckům ludnośćům Turcyje. We Stambule we 1855 roku umor Adam Mickiewicz.