Chorzůw
S Wikipedia
Wspůuřyndne: 50°18' N 18°57' E
| Chorzůw | |||||
|
|||||
| Wojewůdztwo | ślůnske | ||||
| Prawa mjejske | 1868 | ||||
| Prezydynt mjasta | Marek Kopel (e-brif) |
||||
| Plac | 33,5 km² | ||||
| Pouožyńy | 50° 18' N 18° 57' E |
||||
| Ličba mjeszkańców (2006) - Ličba ludźi - gynstość - Aglomeracyjo |
114 686 3423,46 os./km² 2 441 000 Konurbacyjo katowicko |
||||
| Štrefa numeracyjno (do 2005) |
+ (48) 032 | ||||
| Tabulki rejestracyjne | SH | ||||
|
Pouožyńe na mapje Polski
  Chorzůw
|
|||||
| Mjasta partnerskie |  Termoli Ózd Zlín Iserlohn Creil |
||||
|
Uřůnd mjejski
ul. Rynek 141-500 Chorzůw tel. (+48 032) 241 12 61; faks (+48 032) 241 24 59 (e-brif) |
|||||
 Galeryjo uobrozkůw we Wikimedia Commons |
|||||
| Zajta internecowo mjasta | |||||
Chorzůw[1] (historyczne ślůnske mjana: Bismark[2], Krůlewsko Huta[3], pol.: Chorzów, mjym.: Königshütte) je mjasto we Polsce, położůne we Gůrnym Ślůnsku, we ślůnskim wojewůdztwje, we cyntrům Gůrnoślůnskigo Industryjnygo Uokryngu, wożny lokalny gospodarczy a kulturalny postrzodek. Je mjastym na prawach krysu.
Wykoz |
[sprowjej] Geografijo
Chorzůw leży na Bytůńsko-Katowickij Płaskij Wyżyńe, kero je tajlům Ślůnskij Wyżyny. Bez Chorzůw przepływo rzyka Rawa, kero je fest zamaraszůno. Sůmśaduje ze Katowicůma, Rudům, Śwjyntochlowicůma, Śymjanowicůma, Pjekarůma a ze Bytůńym.
Znůmy je mjyndzy inkszymi ze Wojewůdzkigo Parku Kultury a Dychu a szportowygo klubu Ruch Chorzów. Je sam tyż Tyjater Rozrywki rozlygowany we downym Hotelu Redyn.
[sprowjej] Gyszichta Chorzowa
- 24 czyrwńa 1257 - spisano akt, kery dozwoloł budować wjeś Chareu Bożogrobcům ze Mjechowa. Spisoł go fyszt Władysław Opolski
- 1778 - uoddekńyńćy złożůw wůngla we Chorzowje
- 1790 - zaczyno śe fedrůnek na půźńejszyj Gůrze Redyna
- 1791 - drugo gruba we Chorzowje - "Prinz Carl von Hessen", kerům we roku 1800 smjanowano "Königsgrube"
- 1799 - hrabja Friedrich Wilhelm von Reden doł mjano Königshütte (Krůlewsko Huta) nowo uotwartymu postrzodkowi metalurgije
- 1809 - powstoł lazaryt przi teroźńij hulicy Strzelców Bytomskich
- 1853 - postawjůno dynkmal uod hrabjego von Redena przi byću włodcy Prusůw Friderika Wilhelma IV Hohenzollerna
- 1864 - pośwjyńcyńy pjyrszygo kośćoła powołańo śwjyntyj Barbary
- 1868 - Königshütte dostowo mjejske prawa, Chorzůw dali ńy je mjastym
- 1868 - utworzyńy pjyrszego banhowu we mjeśće - Königshütte Mitte, eli dźiśdńowe Chorzów Miasto
- 1872 - zadecydowali, coby zbudować huta we Hajdukach, kere wuůnczas ńy noleżały do Königshütte
- 1903 - gůrne a dolne Hajduki połůnczůno a smjanowano Bismarckhütte
- 1921 - znůmy plebiscit, mjyszkańce Krůlewskij Huty uopedźeli śe we 75% za noleżyńym dů Mjymcůw, a mjyszkańce becyrkowych wśůw we 60% za tym, coby Ślůnsk noleżoł do Polski
- 1 lipńa 1934 - do Krůlewskij Huty włůnczůno wśe Chorzůw, Maćejkowice a Nowe Hajduki. Powstałe mjasto smjanowano Chorzůw.
- 1939 - do Chorzowa włůnczůno Wjelke Hajduki. Wybuch drugij śwjatowej wojny, Chorzůw bez walki wkuplowano do III Rajchu.
- 1945 - Czyrwjůno Armijo włůnczyli Chorzůw do Polski, wjelge prześedlańy Ślůnzokůw, masowo imigracyjo goroli, wywůz ślůnskich bergmanůw do ZSRR, na radźecke gruby
- 1951 - rozpoczyńćy budowy Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku
- 2006 - budowlano katastofa na teryńe Międzynarodowych Targów Katowickich, umrziło 65 persůnůw.
[sprowjej] Zwykowy a admińistracyjny tajlůng
Uode downa Chorzůw je tajlowany na:
- Chorzůw Mjasto, inakszy Cyntrům
- Drugi Chorzůw
- Krajcok, inakszy Chorzůw Stary - nojstarszo tajla mjasta
- Hajduki, inakszy Chorzůw Batory
- Maćejkowice[4] (leżům kole Krajcoka)
- Klymzowjec[5] (zidlůng coroz czyńśći wrachowowany do Cyntrům)
- Pńoki
- Gůrne Łagewńiki
- Szarloćińec
Uoficjalńy, Chorzůw tajlowany je na sztyry dźelńice:
- Centrum
- Chorzów II
- Chorzów Stary
- Chorzów Batory
Do żodnyj ze dźelńicůw Chořůwa ńe wrachowuje śe Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku, nale leży uůn na teryńe mjasta.
[sprowjej] Gospodarka
[sprowjej] Industryjo
Gyszichta mjasta je skuplowano fest blisko ze rozwojym bergmaństwa, hutńictwa, ynergetiki a chymije. Teroz wszyske gruby we Chorzowje sům ale pozawjyrane, dźołańy hutůw tyż je uograńiczůne. We mjeśće fůngujům atoli dali Azotowe Zakłady a Elektroćepłowńa ELCHO. Chorzůw mo tyż znůme zakłady KONSTAL, kere produkujům bany.
[sprowjej] Handel
Głownym handlowym cyntrům Chorzowa je hulica Wolności.
[sprowjej] Transport
We Chorzowje je dobrze rozwińůno śeć banowygo a autobusowygo ruchu. Krům tygo sům sam trzi banhowy - Chorzów Miasto, Chorzów Batory a Chorzów Stary.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis xožůf.
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis b́ismark.
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis krůlefskou̯ xuta.
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis maćei̯kov́icy.
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis klymzov́ec.
