Chińskŏ Ludowŏ Republika

Ze Wikipedia
(Punkńyńto ze Chińsko Ludowo Republika)
Przyńdź do: nawigacyjo, sznupaniy
ISO 639 Icon szl.svg Tyn artikel je narychtowany we ślabikŏrzowym szrajbōnku.
中华人民共和国
Chińsko Ludowo Republika
Fana Chińskij Ludowyj Republiki
Chińskij Ludowyj Republiki
Fana Chińskij Ludowyj Republiki Wapyn Chińskij Ludowyj Republiki
Hymn: Marsz Chyntnych
Położyniy Chińskij Ludowyj Republiki
Uoficjalno godka chińskŏ godka¹
Stolica Bejdżing
Polityczny systym republika ludowŏ
Gowa państwa prezydynt Xi Jinping
Przikludziorz regjyrunku prymier Wen Jiabao
Rozlygowańy
 • cołkowity
 • strzůdlůndowe wody
4². we śwjeće
9 596 960 km²
2,8%
Liczba ludźůw (lipiec 2007)
 • cołkowito 
 • gynstość zaludńyńo
1. we śwjeće
1 376 049 000
145 osůb/km²
Religijo (głůwno)
Waluta 1 juan = 10 jiao = 100 fenów (CNY, ¥)
Czasowo zůna UTC +8 (niy ma latowygo czasu)
Kod ISO 3166 CN
Necowo důmyna .cn
Automobilowy kod CHN
Telefůniczny kod +86
Autůnůmiczne terytoryja
¹ Putonghua je ôficjalnōm gŏdkōm, poza Hōngkōngym a Makau, kaj je stosowany kantōński dialekt. W Hōngkůōngu drōgōm rōwnorzyndnōm ôficjalnōm gŏdkōm je angelskŏ gŏdka, a we Makau - portugalskŏ gŏdka.² Ino Chiny kōntynyntalne (bez Hōngkōngu i Makau)

Chińskŏ Ludowŏ Republika, skrōt CHLR (People's Republic of China > P.R.C. Angelsko godka, chiń. trad. 中華人民共和國, uleksz. 中华人民共和国; pinyin: Zhōngguó, Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; Audio posuchej po chińsku) – państwo we Azyji wschodnij, kere ôbjymuje historyczne Chiny (bez Tajwanu) a Tybet i inksze ziymie we Azyji Postrzodkowej zamiyszkane społym ôd 56 skupin etnicznych. Chiny to je nŏjludniyjsze państwo świata, jejich populacyjŏ je wiynkszŏ jak 1,3 mld ôsōb. Wiyrchniowo sōm 4. na świecie, a ekōnōmicznie (PKB nōminalny) – 3. (w 2007 r., po USA i Japōniji) abo tyż 2. (PKB realny) po USA.

Państwa, kere graniczōm ze ChLR to: Afganistan, Bhutan, Birma, Indie, Kazachstan, Kirgistan, Koryjŏ Pōłnocnŏ, Laos, Mōngolijŏ, Nepal, Pakistan, Rusyjo, Tadżykistan, Wietnam.

Chociŏż za kōntynuatora tradycyje politycznyj Chin widzi sie tyż Republikã Chińskõ na Tajwanie, ôd lot 70. za przizwolyniym USA to ChLR reprezyntuje nŏrōd chiński we ôrganizacyjach miyndzynŏrodnych, tj. ÔNZ abo WHO.

Władza we ChLR sprŏwuje ôd 1949 r. Kōmōnistyczno Partyjŏ Chin. Do kōńca lot 70. Chiny były państwym totalitarnym na wzōr stalinowski, a we latach 60. nasiliły sie we kraju tyndyncyje izolacjōnistyczne. Po śmiyrci Mao Zedōnga i fiasku maoizmu, we latach 80. partyjŏ napoczła ale reformy ekōnōmiczne, tj.: Ôdchōd ôd gospodarki planowyj a ôdwarcie na świat, a ustrōj zaczōn przenosić sie we strōna autorytaryzmu. We latach 80. i 90. prziszła liberalizacyjŏ życiŏ społecznygo i kulturalnygo, bez m.in. wkludzynie swobody rajzowaniŏ. Społym ze reformami ekōnōmicznymi zaczła sie terŏźnie nŏjwiynkszŏ migracyjŏ we historyji świata - ze wsi do miast przekludziyło sie już 140 mln Chińczykōw.

Terŏźny ustrōj Chin je nōminalnie socjalistyczny (tm. socjalizmus ô chińskych włŏsnościach), we praktyce je to ale kapitalizmus, bez typowych np. do UE rozlygłych zabezpieczyń socjalnych, co absztichuje sie lekim zafarbiyniym nōmynklaturowym i srogim woluminym inwestycyji zagranicznych a eksportu. W sferze polityki, partyjŏ kōmōnistyczno regyruje autorytarnie, a przi tym ôdwołuje sie do nacjōnalizmu, banuje ruchy ôpozycyjne i prōbuje budować gospodarkã ôpartõ na wiydzy na muster krajōw sōmsiednich m.in. Japōnije, Koryje Płd., a tyż Singapuru.

Chiny to tyż jedyn ze nŏjstarszych ôstrzodkōw cywilizacyjnych świata, ô ôsobnyj i bōgatej tradycyji muzycznyj, tyatralnyj, literackij, filozoficznyj a historycznyj, a tyż naukowyj. Po zakōńczyniu rewolucyji kulturalnyj chińskŏ kultura poleku sie ôdrŏdzŏ, chociŏż podle krytykōw szkody wyrzōndzōne za czasōw Mao Zedōnga sōm zbyt wielge, coby możebne było jij połne ôdrodzynie. Bezprecedynsowe we dzisiyjszych Chinach je tyż terŏźne ôdymkniyńcie tygo kraju na świat i jigo wartkŏ okcydyntalizacyjŏ.

Commons


Państwa Azyje

AfgańistanArmyńijoArabja SaudyjskoAzerbejdżůnBahrajnBangladeszBhutanBirmaBruneiChinyCyprFilipinyGruzyjoIndjeIndůnezyjoIrakIranIzraelJapůńijoJymynJordańijoKambodżaKatarKazachstanKirgistanKuwejtLaosLibanMalediwyMalezyjoMůngolijoNepalPakistanPołedńowo KoryjoPůłnocno KoryjoRusyjoSingapurSri LankaSyryjoTadżykistůnTajlandyjoTajwanTurcyjoTurkmyńistanUomanŮzbekistanWjetnamWschodńi TimůrZjydnoczůne Arabske Ymiraty