Gwatymala

Ze Wikipedia
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Disambig.svg Tyn artikel je uo państwje. Uobezdrzij tyż: artikel uo mjeśće a departamyńće Gwatymala.
República de Guatemala
Republika Gwatymale
Fana Gwatymale
Gwatymale
Fana Gwatymale Wapyn Gwatymale
Motto: (szpańelsko godka) El País de la Eterna Primavera
(Kraj wjecznego poźimka)
Hymn: Guatemala Feliz
(Gwatymala szczyńśliwo)
Położyniy Gwatymale
Uoficjalno godka szpańelsko godka
Używane godki szpańelsko godka
Stolica Gwatymala
Polityczny systym republika
Gowa państwa prezydynt
Alejandro Giammattei
Przikludziorz regjyrunku prezydynt
Alejandro Giammattei
Rozlygowańy
 • cołkowity
 • strzůdlůndowe wody
103. we śwjeće
108 890 km²
0,4%
Liczba ludźi (2005)
 • cołkowito 
 • gynstość zaludńyńo
68. we śwjeće
12 013 907
119 osůb/km²
ńypodległość uod Szpańije
15 wrześńa 1821
Religijo (głůwno)
Waluta quetzal (GTQ)
Czasowo zůna UTC -6
Kod ISO 3166 GTM
Necowo důmyna .gt
Automobilowy kod GTA
Telefůniczny kod +502
Autůnůmiczne terytoryja

Gwatymala (República de Guatemala - Republika Gwatemale) – państwo we Strzodkowyj Americe, położůne nad Uoceanym Atlantyckym a Uoceanym Spokojnym. Grańica mo ze Salwadorym (203 km), Hůndurasym (256 km), Meksykym (962 km), Belize (266 km) – cuzamyn dugość jeji grańic wynośi 1687 km a 400 km morskigo wybrzyżo.

Uobszor Gwatymale idźe potajlować na sztyry: ńiźina Petén, położůno na půłnocy, wybrzyże Karajibskigo Morza, gůrske lyńcuchy we strzodkowyj tajli a wybrzyże Pacyfiku. Roz za czas Gwatymala tajluje śe na sztyry krajiny, wtynczos ńiźina Petén je jedno ze karajibskim wybrzyżym.

We prekolůmbijskich czasach teryn bůł zamjyszkowany uod Indjanerůw zwjůnzanych ze kulturům Majůw. W 1523 teryny dźiśyjszyj Gwatymale bůły podbite uod szpańelskich kůnkwistadorůw, co zołożyli tam kolůńijo, kero wchodźyła do Nowyj Szpańije.

W 1821 Gwatymala dostała ńypodległość, hned potym kraj bůł uokupowany uod Meksyku. W 1839 proklamowano bůło ńypodlygło republika.

W 1954 we drodze zamachu stanu wojskowo hunta sztopła reformy uod lewicowygo prezydynta Jacobo Arbenza. Prawicowy reskyrůnek wojskowych a społeczne ńypokoje twały aže do 1985, kej to prziwrůcůno bůło dymokracyjo. Ńy sztopło to ale walk ze lewicowům partyzantkům (URNG).