Jozef Stalin

Ze Wikipedia
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jozef Stalin
Plik:Stalin the communist.jpg
Jozef Stalin
Miano i nazwisko Ioseb Besarionis dze Dżughaszwili
Data narodzyniŏ 18 grudnia 1878
Plac narodzyniŏ Gori
Data śmierci 5 marca 1953
Plac śmierci Moskwa
Nŏrodowość gruzyjeckŏ
Fach politiker
Nadgrody Badge of the Supreme Soviet of the Soviet Union.svg Золотая Звезда Героя Советского Союза.svg Złoty Medal Sierp i Młot (ZSRR).png Heroy MNR.jpg
OrderVictoryRibbon.svg Order of Lenin Ribbon Bar.svg Order suvorov1 rib.png SU Order of the Red Banner ribbon.svg SU Medal For the Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg Victoryjapan rib.png OrdenSuheBator.png OrdenZnam.png Czechoslovak War Cross 1939-1945 (2x) Bar.png TCH CS Vojensky Rad Bileho Lva 1st (1945) BAR.svg TCH Rad Bileho Lva 1 tridy (pre1990) BAR.svg MEX Orden del Aguila Azteca 2011 Collar BAR.svg
Commons-logo.svg Galeryjŏ zdjyńć a grafik we Wikimedia Commons
Podpis
Stalin Signature.svg

Jozef Stalin[pozōr 1], po prŏwdzie Ioseb Besarionis dze Dżughaszwili[pozōr 2] (nar. 18 grudnia (stary styl: 6 grudnia) 1878[1] w Gori, um. 5 marca 1953 we Moskwie) to bōł sowiecki rewolucjōnista bolszewicki, dyktatōr, politiker i zbrodniŏrz kōmunistyczny. Je ôn ôdpowiydzialny za śmierć milijōnōw ludzi[2][3][4].

Biografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]

Bōł z Gruzyje[5]. Bōł jednym ze ôrganizatorōw zbrojnego przewrotu bolszewickigo, kery przeszoł do historyje jako „paździyrnikowŏ rewolucyjŏ[6][7]. Do 1922 roku bōł czōnkym Rady Kōmisŏrōw Ludowych, wykōnowoł w nij m.in. funkcyjõ kōmisŏra do spraw nŏrodnościowych (1917–1923)[8]. W latach 1919–1953 bōł czōnkym Biōra Politycznego KC RKP(b), niyskorzij WKP(b) i KPSS (do ônego śmierci)[9].

Formalnie wykōnowoł ôbiyralne, kadyncyjne funkcyje sekretŏrza gyneralnego KPSS i ônyj poprzedniczek a tyż prymiera SSSR, a faktycznie bōł dożywotnim dyktatorym posiadajōncym niyôgraniczōnõ władzã. Epoka ônego panowaniŏ we SSSR je ôkryślanŏ mianym stalinizm.

W czasie panowaniŏ Stalina we SSSR panowoł masowy, państwowy terror, kery pochłōnōł życie 20 milijōnōw ludzi, z czego 11 milijōnōw umarto skirz głodu, jak tyż ciynżkõ do ôbsztalowaniŏ wielość ôfiar sowieckich deportacyji i niywolniczyj roboty we ôbozach kōncyntracyjnych. Prziczyniōł sie do abszusu II wojny światowyj kej broł udzioł we ataku na Polskã we 1939 roku[10].

Na kōniec II wojny światowyj Sojusz Socjalistycznych Sowieckich Republik i Zjednoczōne Sztaty stały sie supermocarstwami. Niyskorniyjsze pogorszynie relacyji miyndzy spiyranym bez SSSR blokym weschodnim a spiyranym bez USA blokym zachodnim sprawiyło dugotrwały ôkres napiynć – zimnŏ wojna, kerŏ trwałŏ do 1989 roku[11].

Pozōr[edytuj | edytuj zdrzōdło]

  1. rus. Иосиф Сталин
    gruz. იოსებ სტალინი
  2. rus. Ио́сиф Виссарио́нович Джугашви́ли
    gruz. იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი

Przipisy

  1. Stephen Kotkin, Stalin: Paradoxes of power, 1878-1928, Allen Lane, 2014, ISBN 978-0-7139-9944-0 [dostymp 2021-07-28] (angelski).
  2. Stalin killed millions. A Stanford historian answers the question, was it genocide?, Stanford News, 23 września 2010 [dostymp 2021-07-28] (angelski).
  3. How Many People Did Joseph Stalin Kill?, International Business Times, 5 marca 2013 [dostymp 2021-07-28].
  4. Patrick J. Kiger, How Joseph Stalin Starved Millions in the Ukrainian Famine, HISTORY [dostymp 2021-07-28] (angelski).
  5. Robert Conquest, Stalin: Breaker of Nations, Penguin Books, 1992, ISBN 978-0-14-016953-9 [dostymp 2021-07-28] (angelski).
  6. Robert Service, Stalin: A Biography, Macmillan, 2004, ISBN 978-0-333-72627-3 [dostymp 2021-07-28] (angelski).
  7. Simon Sebag Montefiore, Simon Montefiore, Young Stalin, Weidenfeld & Nicolson, 2007, ISBN 978-0-297-85068-7 [dostymp 2021-07-28] (angelski).
  8. Sarah Davies, James Harris, Stalin: A New History, Cambridge University Press, 8 września 2005, ISBN 978-1-139-44663-1 [dostymp 2021-07-28] (angelski).
  9. Samuel Totten, Paul Robert Bartrop, Steven L. Jacobs, Dictionary of Genocide: A-L, Greenwood Press, 2008, ISBN 978-0-313-34642-2 [dostymp 2021-07-28] (angelski).
  10. Derek Watson, Molotov's Apprenticeship in Foreign Policy: The Triple Alliance Negotiations in 1939, „Europe-Asia Studies”, 52 (4), 2000, s. 695–722, DOI10.1080/713663077, ISSN 0966-8136 [dostymp 2021-07-28].
  11. BBC ON THIS DAY | 3 | 1989: Malta summit ends Cold War, web.archive.org, 3 października 2018 [dostymp 2021-07-28] [zarchiwizowane z adresy 2018-10-03].