Pōdź kaj inhalt

Serbskochorwackŏ gŏdka

Ze Wikipedia
Dwa systymy zŏpisu serbskochorwackij gŏdki - chorwackŏ łacinka (tm. gajica) i serbskŏ cyrylica.

Serbskochorwackŏ gŏdka (serb-chor.: srpskohrvatski jezik, cyr. српскохрватски језик) – policyntrycznŏ słowiańsko gŏdka używanŏ bez Serbōw, Chorwatōw, Bośniakōw jak tyż Czornogōrcōw. Do zopisu używŏ sie zmodyfikowane na potrzeby gŏdki alfabet łaciński (tn. gajica; ôd jej autora Ljudevita Gaja) jak tyż cyrylica w wersyje Vuka Karadžicia, kery tyż uprościōł ôrtografijõ bez wkludzanie ino jedyn spōsōb zŏpisu danyj głoski, jak tyż bez prawidło pisz tak jak gŏdŏsz, a czytej tak jak napisano było. W 1850 autory, politykry jak tyż wyuczyni pochodzyniŏ połedniowo słowiańskigo podpisali w Wiedniu ugŏdã gŏdkowõ, kerŏ tykała standaryzacyje jejich gŏdki, bez stanowiynie zaczōntek serbskochorwackigo. Terŏźnie je to sporne, zbiorcze ôkryślynie na gŏdka serbskŏ, chorwackŏ, bośniackŏ i czornogōrskŏ, kere zaczynto było ôd siebie ôdrōżniać ôd rozpadu Jugosławie, z wiynksza z powodōw politycznych. Dŏwŏ to tōż sztyry rōwnoprawne a wzajymnie zrozumiałe sztandardy.

Serbskochorwackŏ jak tyż wszyjske jej pochodne ôparto je w srogij mierze na dialekcie wschodniohercegowińskim, zwanym tyż sztokawskim ôd sôd słowa što abo šta, kere ôdpadŏ ślōnskimu co. Krōm praktycznie idyntycznyj gramatyki, kożdŏ z wydzielōnych terŏźnie standardōw mŏ swoje indywidualne cychy:

  • serbski spotrzebowuje z wiynksza cyrylica, bośniacki i czŏrnogōrski zaôbycz gajica, za to chorwacki ino gajica;
  • chorwacki je barzij chybki do pasowaniŏ słōw rodzimych aniżeli zapożyczeń, a ôkrōm tego słowo što bywuje placami zastympowane bez ča abo kaj;
  • czornogōrski posiado dwie ekstra spōłgłoski (ś i ź), kerych niy ma w inkszych sztandardach.

Fōnologijŏ a zapis[edytuj | edytuj zdrzōdło]

Serbskochorwackŏ fōnologijŏ je barzo podobnŏ do ślōnskij i polskij. Dugość samogłoski niy wpływŏ na znaczynie słōw, za to spōłgłoski nikej niy tracōm dźwiynczności. Akcynt padać może w znŏleżności ôd sztandardu na roztōmajte ślabiki.

Zgodnie z prawidłami wkludzōnymi bez Karadžicia i Gaja kożdŏ głoska posiadŏ ino jedyn spōsōb zopisu w dano alfabeto. W gajicy dwuznaki , lj a nj sōm ôsobne litery. Kożdŏ litera jednego pisma mŏ ôdpowiednik w drugim, ale jejich porzōndek je roztōmajty i przebiygo tak:

  • Gajica: A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š T U V Z
  • Cyrylica: А Б В Г Д Ђ Е Ж З И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Т Ћ У Ф Х Ц Ч Џ Ш
Gajica Cyrylica Ślōnski ôdpowiednik
A a А а а
B b Б б b
C c Ц ц c
Č č Ч ч cz
Ć ć Ћ ћ ć
D d Д д d
Dž dž Џ џ
Đ đ Ђ ђ
E e Е е e
F f Ф ф f
G g Г г g
H h Х х h, ch
I i И и i
J j Ј ј j
K k К к k
L l Л л l
Lj lj Љ љ miynke l, bp.
w słowie Cepelia
M m М м m
N n Н н n
Nj nj Њ њ ń
O o О о o
P p П п p
R r Р р r
S s С с s
Š š Ш ш sz
T t Т т t
U u У у u
V v В в w
Z z З з z
Ž ž Ж ж ż