Lymberg

Ze Wikipedia
(Punkńyńto ze Lwůw)
Pōdź do: nawigacyjŏ, szukej

Wspůłrzyndne: 49°50'31" N 24°01'55" EGeůgrafja

Lymberg
Wapyn
Хоругва Львова.png
Wapyn Fana
Панорама центру Львова.jpg
Państwo Ukrajina Ukrajina
Uobwůd Flag of Lviv Oblast.png Lymberski uobwůd
Mer Andrij Sadowyj
Plac 182,01 km²
Położyńe 49°50'31'' N
24°01'55'' E
Wysokość 296 m n.p.m.
Ludźi (2015)
• liczba ludźi
• gynstość

727 968
4298 os./km²
Pocztowy kod 322
Rejestracyjne tabule 79000–79490
Mjasta partnerske Madźary Budapeszt

Bośńijo a Hercygowina Banja Luka
Polska Wrocłow
Kanada Winnipeg
Polska Krakůw
Gruzyjo Kutaisi
Polska Łůdź
Polska Lublin
Serbja Novi Sad
Polska Przemyśl
Izrael Riszon le-Cijjon
Wjelgo Brytańijo Rochdale
Polska Rzeszůw
Ůzbekistan Samarkanda
Rusyjo Pejtersburg
Mjymcy Freiburg

Położyńe na karće kraju
Lymberg
Lymberg
Lymberg
Neczajta mjasta
Commons-logo.svg Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons

Lymberg (ukr. Львів, Lwiw, IPA: [ˈʎʋiu̯], mjym. Lemberg, pol. Lwów) – mjasto we Ukrajińe, admińistracyjne cyntrům uod lymberskigo uobwodu, kulturalny i naukowy uostrzodek państwa, wjelge cyntrům industryjalne i transzportowy knotel. Uwożo śe go za stolica Halicyje i cyntrům uod Zachodńij Ukrajiny. Za nůmerům ludnośći je to śůdme mjasto we Ukrajińe, podug danych z 1 styczńa 2017 roku we Lymbergu půmjyszkuje 727 968 ludźi[1], a społym z cołkům Lymberskům aglůmeracyjům – wjyncyj jak milijůn.

Lymberg bůł założůny uod krůla Danyła Halickigo we połowje XIII stolećo. Wele 1272 roku uůne zostało stolicům Krůlestwa Ruśi (Halicko-Wołyńskigo Kśůnżynstwa). We 1356 polski krůl Kazimierz III relokowoł mjasto, przeńůs mnowe cyntrům trocha na połedńe. W epoka Strzedńich Storoczůw to bůł jedyn ze ważńyjszych handlowych uostrzodkůw weschodńij Ojropy. Za habsburskigo panowańo mjasto bůło uostrzodkym ukrajińskigo i polskigo norodowo-wyzwolyńczego ruchu. Po upadku Austro-Madźarůw, bůł stolicům uod Zachodńoukrajińskij Ludowyj Republiki. Do drugij wojny śwjatowyj noleżoł do Polski, na mocy Paktu Ribbentrop-Mołotow znod śe we składźe SSSR. Uod 1991 roku leży we ńypodległyj Ukrajińe.

Historyczne cyntrům Lymberga wpisali we Wykoz Śwjatowyj Erbizny UNESCO. Lymberg je mjastym ze nojwjynkszům pojstrzůd wszyjskich ukrajińskich mjast nůmerům zabytkůw[2]. We 2009 mjastu nadali titel Kulturalnyj Stolice Ukrajiny[3].

Mjano[edytuj | sprowjej zdrzůdło]

Mjano Lwůw nadoł mjastu uůnego zołożyćel, krůl Danyło Halicki w era swojigo syna, kśůnżyńćo Lwa Danyłowicza i bez cołko swoja historyja mjasto go ńy mjyńało – uůne zawdy uodnośyło śe do Lwa. Uod ukrajińskigo mjana poszły inksze: polske Lwów, ruske Львов (Lwow) uormjańske Լվով (Lwow), angelske Lviv, krymskotatarske İlbav abo bjołoruske Львоў (Lwou).

Ńykere mowy przełożyły na swoja ausdruk Mjasto uod Lwa i samstůnd wźyno śe grecke ΛεοντόπολιςLeontopolis (dźiśo ale używo śe formy podanyj na ukrajińsko: ΛβιβLwiw) abo łaćińske Leopolis. Uod tyj uostatńij poszły szpańelske Leópolis abo italske Leopoli.

Tako samo etymologijo mo i mjymjecko forma Lemberg. Jarosław Rudnyćkyj we artiklu Zur slavisch-deutschen Ortsnamenkunde. Ukrainisches Lviv — deutsches Lemberg eklarowoł, że pjerwotnym mjymjeckim warjantym, trefjanym we XIV stoleću, bůł Leonburg. Kej polski krůl Władysław Jagiełło lokowoł mjasto na magdeburskim prawje, we dokumyntach stało Lemburg. Po roztůmajtych fůnetycznych a historycznych procesach mjano uod mjasta yntlich sztopło na Lemberg. Po drugij śwjatowyj wojńe Ńymce ale używajům transliteracyje ze ukrajińskij wersyje a piszům Lwiw.

Ta mjymjecko forma bůła zdrzůdłym dlo inkszych mjůn: staroangelskigo Lembeourg, jidiszowego לעמבערג (Lemberg). Uod mjymjeckigo wźyna śe tyż ślůnsko forma Lymberg (tyż Lymberk). Pjyrszy toz trefjo śe we Ćeszyńskij Gwjozdce z 1858 roku[4].

Istńyje moc ausdrukůw, kerych używo śe kej synůńimów dlo mjana uod mjasta. Nojczyńśćij godo śe «Mjasto uod Lwa» (Місто ЛеваMisto Łewa). Roz za czas trefjo śe tyż take porůwnańa, epitety a mjana: «mjasto śpjůncych lwůw» (місто сплячих левів - misto splaczych łewiw, «Krůlewske Mjasto» (Королівське місто - Koroliwśke misto), «Perła korůny Ojropy» (Перлина корони Європи - Perłyna korony Jewropy), «Mjasto-muzyjům» (Місто-музей - Misto-muzej), «stolica Halicyje» (столиця Галичини - stołycja Hałyczyny), «mały Paryż» (маленький Париж - małeńkyj Paryż), «mały Wjedyń» (маленький Відень - małeńkyj Wideń), «ukrajiński Pjymůnt» (український П'ємонт - ukrajinśkyj P'jemont), «Bandersztadt» (Бандерштадт), «kulturalno stolica Ukrajiny» (культурна столиця України - kulturna stołycja Ukrajiny) a inksze.

Simbole[edytuj | sprowjej zdrzůdło]

Logo uod Lwowa

Uoficyjalnymi simbolami uod mjasta sům: wapyn, wjelgi wapyn, fana uod mjejskij rady a logo. Sztatut uod Lymberga mjanuj simbolami tyż mjana a bildy uod zabytkůw[5].

Za podstawa dlo wspůczesnego wapynu wźynli wapyn ze mjejskij pjeczyńći ze XIV stolećo – kamjynno brama ze trzyma wjeżami, a we ajnfarće kroczy złoty lew. Srogi wapyn to tarcza z wapynym uod mjasta zjyńczůnym strzybnům korůnům. Tarcza dźerżům lew a staroruski wojok. Fana uod Lwowa mo forma modrego kwadrata, na pojstrzodku kerego widać je wapyn, a wokůł mo uobramowańy, kere śe skłodo ze żůłtych (złotych) trůjkůntůw.

Logo uod mjasta to wizerunki uod pjyńću lymberskich wjeżůw: dzwůnńice uod uormjańskij katedry, wjeże Korńakta, rothauzu, wjeże uod łaćińskij katedry i klosztor Bernardynůw a sztichwort «Lwůw uodymkńynty dlo śwjata» («Львів відкритий для світу» – Lwiw widkrytyj dla switu) pod ńymi.

De facto dewizům uod mjasta je dźiśo sztichwort «Lwůw uodymkńynto dlo śwjata», podwjela je szrajbńynte na mjejskim logo. Ne wapyńe w rokach 1936-1939 Poloki jako dewiza używali łaćińskigo ausdruku «Semper fidelis» (Zawdy wjyrny), nale po drugij śwjatowyj wojńe uůn wjyncyj ńyma w uzuśe.

Uod XVII stolećo za patrůna uod Lymberga uwożo śe śwjyntego Jana z Dukle. Dźiśo wachtyrzym mjasta je śwjynty Jorg. W dźyń, w kery śe go spůmino, to je pjyrszo ńydźela maja, fajruje śe dźyń mjasta. Inksze ważne dlo mjyszkańcůw śwjynta to Dźyń fany (3 kwjetńa – w pamjyńć 3 kwjetńa 1990, kej to na 16 mjyśyncy przed uogłoszyńym ńypodległośći Ukrajiny na lymberskim rothauźe dźwigli modro-żůłto fana) i Dźyń Listopadowego Czynu (1 listopada, w pamjyńć Listopadowego Czynu we 1918, kej w noc na 1 listopada we Lymbergu proklamowano Zachodńoukrajińsko Ludowo Republika. 27 lipjyńa to dźyń żałoby po uofjarach skynlowskij tragedyje (katastrofy fligra we 2002 roku).

З XVII століття патроном Львова вважався святий Ян з Дуклі. Сьогодні заступником міста є святий Юрій Змієборець. До дня його пам'яті, у першу неділю травня, відзначається День міста. Серед шанованих львів'янами міських свят також День прапора (3 квітня; на згадку про 3 квітня 1990 року, коли за 16 місяців до проголошення незалежності України на львівській ратуші було піднято синьо-жовтий прапор) та День Листопадового чину (1 листопада; в пам'ять про Листопадовий чин, коли у ніч на 1 листопада 1918 року у Львові було встановлено Західноукраїнську Народну Республіку). 27 липня у Львові день жалоби за жертвами Скнилівської трагедії.

Lymberg dostoł Uorder Virturi Militari[6], nojwyższe polske uodznaczyńy, i Uorder Leńina[7], nojwyższe uodznaczyńy Sowjeckigo Sojuszu.

Przipisy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]

  1. Чисельність наявного населення України (PDF(zip))
  2. Історико-культурний потенціал. Ambasada Ukrajiny we Fińskij Republice
  3. BBC: Львову присвоєно статус культурної столиці України.BBCUkrainian
  4. Gwiazdka Cieszyńska. Pismo dla zabawy, nauki i przemysłu. Red. Paweł Stalmach, Cieszyn 1858. Z. 14.
  5. Символіка територіальної громади м. Львова. Статут територіальної громади міста Львова
  6. Łukasz Grzegorczyk, „Semper Fidelis”, czyli za co Lwów odznaczono Orderem Virtuti Militari, dost. 5.02.2018
  7. Львов (центр Львовской обл.). Bolszaja Sowjetskaja Encykłopjedija (BSE)