Racibōrz

Ze Wikipedia
(Pōnkniyntŏ ze Raćibůrz)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Spůłrzyndne: 50°05'31" N 18°13'11" EGeůgrafja

Racibōrz
Zōmek w Raciborzu
Zōmek w Raciborzu
Wapyn
Fana
Wapyn Raciborza Fana Raciborza
Państwo Flag of Poland.svg Polskŏ
Historycznŏ krajina Ślōnsk
Wojywōdztwo POL województwo śląskie flag.svg ślōnske
Krys POL powiat raciborski flag.svg raciborski
Prawa miejskie 1217
Prezydynt Dariusz Polowy
Wiyrchnia 75,01 km²
Wielość miyszkańcōw (2019)
 - wjelość
 - tyngość

54 739
729,0 os./km²
Numeracyjnŏ cōuna +(48) 32
Rejestracyjnŏ tabula SRC
Położynie na karcie Polski
Racibōrz
Racibōrz
Racibōrz
TERC (TERYT) 2411011
SIMC 0942469
Amt miastowy
ul. Batorego 6
47-400 Racibōrz
Commons-logo.svg Galeryjŏ zdjyńć a grafik w Wikimedia Commons
Zajta internetowŏ

Racibōrz (pol. Racibórz, mjym. Ratibor, śl-mjym. Rattebor[1], Rottwer) – miasto we połedniowo-zachodnij Polsce, we ślōnskim wojywōdztwie, siydziba władz raciborskigo krysu. Stolica Gōrnego Ślōnska społym z Ôpolym. Położōne we Postrzodkowyj Ojropie, na Ślōnskij Nizinie, nad Ŏdrõ. Dŏwnij nojsrogsze miasto Gōrnego Ślōnska.

Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]

Miasto leży we połedniowyj tajli Gōrnego Ślōnska, na Ślōnskij Nizinie.

Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]

Strzedniŏ tymperatura a ôpady dla Raciborza
Miesiōnc Sty Lut Mar Kwi Mŏj Czy Lip Siy Wrz Paź Lis Gru Rocznŏ
Strzednie tymperatury we dziyń [°C] 1.2 3.1 8.1 14.3 18.7 21.8 24.0 24.0 19.1 13.7 8.3 3.0 11,2
Strzednie dobowe tymperatury [°C] -1.3 0.1 3.8 9.5 14.2 17.6 19.7 19.4 14.8 10 5.5 0.6 9,5
Strzednie tymperatury we nocach [°C] -4.1 -3.5 -0.4 4.1 8.9 12.7 14.8 14.6 10.6 6.5 2.8 -1.9 5,4
Opady [mm] 48 43 52 54 80 86 101 71 74 53 53 48 64
Wilgłość [%] 82 80 73 67 69 69 69 68 72 77 82 82 74
Źrōdło: [2] 2021-02-15

Historyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]

Niymieccy wojŏki we Raciborzu (2 lutego 1945)

Trufŏ sie, iże zidlōng Budorgis ze karty Claudiusa Ptolemaeusa może być Raciborzym. Budorgis ôstała ôdwzorowana na antycznyj karcie Claudiusa Ptolemaeusa ze lŏt 142–147 naszyj ery. Ô tym, iże plac tyn mōg być Raciborzym, informuje kompendium „Hazlitt” (1850)[3] abo „Lexicon Universale” (1698) jak tyż wynikŏ to ze położyniŏ postrzōd inkszych zidyntyfikowanych placōw Ślōnska. Przinŏleży jednak krytycznie zauważyć, iże pisŏrze tamtych lŏt chutnie dorabiali miastōm a nŏrodōm antyczne rodowody[4].

Grōd raciborski bōł co nojmynij już ôd XI stoleciŏ[5]. Prawa miejskie Racibōrz dostoł we 1217 na flamandzkim prawie. 17 czyrwnia 1299 raciborski princ Przemysław nadoł Raciborzowi prawa miejskie podle magdeburskiego prawa, podle kerych miasto przejōnło ôd princa mocka jego uprawniyń.

W XVIII stoleciŏ Racibōrz podlygoł inspekcyje dŏwkowyj w Prudniku[6]. Po pokoju wrocławskim, miasto społym z cołkim Ślōnskiem znŏdło sie we granicach Prus. W 1846 miasto dostało piyrsze połōnczynie banowe ze Kandrzinym, a we 1847 ze Berlinem a Wiedyniem. W czasie II wojaczki światowyj wy mieście funkcjōniyrowały ôbozy przimusowyj roboty a robocze party zebranych wojynnych. W 1945 roku, po zajyńciu Raciborza bez wojska sowiecke, przikludzōno było sam przimusowych polskich wysiedlyńcōw zza Buga. Kresowianie brali czynny udzioł w rewitalizacyji tego placu.

21 czyrwnia 2001 Racibōrz za piyrsze miasto w Polsce i Ojropie dostało certyfikat ISO 14001 wkludzajōnc tym samym w gminie Systym Zarzōndzaniŏ Środowiskowego.

Ludność[edytuj | edytuj zdrzōdło]

Liczba ludności Raciborza na przestrzyństwach lŏt[7][8][9][10][11][12]:

Kamrackie miasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]

Kamrackie miasta
Miasto Państwo Datōm napoczyńciŏ spōłprace
Ôpawa Czesko Rypublika Czechy 1 czyrwnia 1991
Roth Mjymcy Mjymcy 19 września 1992
Kaliningrad Rusyjo Kalińingrad 5 marca 2002
Leverkusen Mjymcy Mjymcy 18 marca 2002
Tysmenytsia Ukrajina Ukrajina 8 mŏja 2004
Wrexham Wjelgo Brytańijo Wielgŏ Brytanijŏ 8 mŏja 2004
Kandrzin-Koźle Polska Polskŏ 22 lipnia 2005
Villeneuve-d’Ascq Francyjo Francyjŏ 16 paździyrnika 2007
Zugló Madźary Madziary 11 grudnia 2008

Ôsoby zwiōnzane z Raciborzym[edytuj | edytuj zdrzōdło]

Przipisy

  1. Max Monwood, Bunte bilder aus dem Schlesierlande, t. 2, Wrocław 1903, s. 308.
  2. climatebase.ru (pol.). [dostymp 2021-02-16].
  3. kompendium „Hazlitt”, ancientlibrary.com [dostymp 2021-01-27] [zarchiwizowane z adresy 2009-08-17] (angelski).
  4. Norbert Mika, Dzieje ziemi raciborskiej, Kraków: Avalon, 2010, s. 19–20, ISBN 978-83-7730-003-9.
  5. Norbert Mika, Dzieje ziemi raciborskiej, Kraków: Avalon, 2010, s. 27, ISBN 978-83-7730-003-9.
  6. Historia Powiatu Prudnickiego - Starostwo Powiatowe w Prudniku, powiatprudnicki.pl [dostymp 2021-01-27] (polski).
  7. Paweł Newerla: Dzieje Raciborza i jego dzielnic. s. 71.
  8. Statistik des Deutschen Reiches, tom 568, Volks-, Berufs- und Betriebszählung vom 17. V. 1939. 1939, s. 41–43.
  9. Johann Adam Valentin Weigel: Geographische, naturhistorische und technologische Beschreibung des souverainen Herzogthums Schlesien, Siebenter Theil, Die Fürstenthümer Oels, Trachenberg, Neiße und Rattibor. Berlin: 1803, s. 163.
  10. Felix Triest: Topographisches Handbuch von Oberschlesien, 2. Teilband. Breslau: 1865, s. 656.
  11. Die Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Schlesien und ihre Bevölkerung, nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. Dezember 1871 bearbeitet und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. Breslau: 1874, s. 358–359.
  12. Statistik des Deutschen Reiches, tom 454, Volks-, Berufs- und Betriebszählung vom 16. VI. 1933. 1933, s. 42.